ماتریس Swot چیست و چه کاربردی دارد؟

تحلیلSWOT

ادر این مقاله می‌خواهیم به این بپردازیم که تحلیل Swot چیست چه زمانی و چگونه از آن استفاده کنیم. ماتریس Swot یکی از ابزارهایی است که امروزه در فعالیت‌های مختلف هر کسب و کاری ازجمله برنامه ریزی استراتژیک، مدیریت استراتژیک و مدیریت منابع انسانی و… استفاده می‌شود. این ماتریس گاهی با نام ماتریس سوات هم شناخته می‌شود. جدول Swot یک ابزار ساده و پرکاربرد برای تحلیل و طراحی استراتژی است. تحلیل Swot شیوه‌ای از تفکر استراتژیک است که توانسته مسیرهای سخت برنامه‌ریزی با آمار و ارقام و داده‌های کمی را به مسیری کوتاه، زودبازده، شهودی و قابل فهم تبدیل کند.

همین امر باعث شده تا این روش با استقبال بسیاری روبه‌رو شود. ماتریس Swot قبلاً در علوم نظامی در طراحی موقعیت‌های استراتژیک جنگی استفاده می‌شد؛ اما کم‌کم از سال ۱۹۹۰ وارد فرایندهای مدیریتی و برنامه ریزی راهبردی در سازمان‌ها شده است.

بسیاری از مشاوران حوزه کسب و کار از این ماتریس در فرایند مشاوره بیزنیس برای یافتن دیدی کلی و سریع و جامع استفاده می‌کنند. روشی که با گذشت چندین دهه از ظهورش، همچنان جزو پرکاربردترین متدهای تحلیل استراتژیک است.

نظر پیتر دراکر درباره ماتریس اهمیت تحلیل کسب و کار

 پیتر دراکر

«موفقیت و درنهایت بقای هر کسب و کار کوچک یا بزرگی به توانایی آن از آخرین تحلیل وابسته است.»

این جمله پیتر دراکر نشان می‌دهد که توانایی تحلیل شرایط برای هر کسب و کاری چقدر حیاتی است. ماتریس تحلیل Swot یکی از ابزارهایی است که دست شما را برای تحلیل وضعیت صنعت، بازار و کسب و کارتان باز می‌گذارد.

در ادامه با چیستی Swot کاربردهای آن در کسب و کار بیشتر آشنا می‌شویم و یک مثال Swot (نمونه تحلیل Swot) ارائه می‌دهیم.

برای یادگیری حرفه‌ای مباحث مدیریتی پیشنهاد می‌کنیم به دوره آنلاین MBA مدیربان نگاهی بیندازید.

ماتریس Swot چیست؟

 ماتریس یا جدول Swot مخفف چیست؟ SWOT مخفف کلمات Strengths به‌معنی قوت‌ها و Weakness به‌معنی ضعف‌ها و Opportunities به‌معنی فرصت‌ها و Threats به‌معنی تهدیدهاست. در ادامه به تعریف مختصری از هرکدام از این چهار کلمه می‌پردازیم. 

قبل از ادامه به این نکته اشاره می‌کنیم که ۲ بعد از این ماتریس (قوت‌ها و ضعف‌ها) داخلی و درون‌سازمانی بوده و دو بعد دیگر آن (فرصت‌ها و تهدیدها) خارجی یا برون‌سازمانی است.

ماتریس swot

  •  قوت‌ها (Strengths)

 قوت‌ها مجموعه‌ای از توانمندی‌ها و تخصص‌های قطعی و واقعی سازمان یا کسب و کار شماست که می‌توانید روی آن‌ها ۱۰۰درصد حساب کنید. ویژگی‌هایی که با آن‌ها قادر به انجام ماموریت اصلی سازمان هستید یا می‌توانید هدف اصلی کسب و کار را با آن‌ها محقق کنید.

نقاط قوت در جدول Swot می‌توانند فردی یا سازمانی باشند. شما یک نیروی روابط عمومی قوی و حرفه‌ای دارید (قوت فردی) یا کسب و کار شما در تولید محصولات، خلاق و سریع عمل می‌کند ( قوت سازمانی)؛ پس قابلیت‌ها توانمندی‌های داخلی سازمان شما نقاط قوت هستند.

  •  نقاط ضعف (Weakness) 

هرکدام از ما دربارۀ ضعف‌ها و کاستی‌های خودمان یا کسب و کارمان آگاهی‌هایی داریم و با کمی تامل وخودنقادی می‌توانیم فهرستی از آن‌ها را در تهیه کنیم. نقاط ضعف در تحلیل به اشکالات درونی Swot اشاره دارد؛ اشکالاتی که مانع رسیدن ما به اهدافمان می‌شود.

 به‌عنوان مثال تاخیر در ارسال سفارش محصولات، استفاده نادرست از مواد اولیه و هدررفتِ درصدی از آن‌ها، تمیزنبودن محیط کاری، کمبود یا نبود نیروی بسته‌بندی و… نمونه هایی از نقاط ضعف در بیزینس هستند.

  • فرصت‌ها (Opportunities)

فرصت، موقعیتی است در بیرون سازمان که اگر درست استفاده شود، زمینه‌هایی را برای جهش سازمان فراهم می‌کند. فرصت‌ها، بهترین موقعیت‌ها برای به جریان‌افتادنِ قوت‌ها و قدرت‌های آشکار و پنهان سازمان هستند. کسب و کار شما در استفاده به‌موقع از فرصت‌ها می‌تواند راه چندین‌ساله را یکساله طی کند و به موفقیت‌های چشمگیری برسد.

فرصت در تحلیل swot موقعیتی است در بیرون سازمان که اگر درست استفاده شود، زمینه‌هایی را برای جهش سازمان فراهم می‌کند

رصد فرصت‌ها توسط مدیر کسب و کار بسیار اهمیت دارد. فرصت‌ها شکل‌های مختلفی دارند؛ ممکن است خلائی که رقبا نمی‌توانند آن را پر کنند، برای شما فرصت باشد یا دسترسی به اطلاعاتی جدید و بکر می‌تواند برای کسب و کارتان فرصت‌ساز باشد.

  • تهدیدها (Threats)

 تهدیدها مسائلی در بیرون از سازمان هستند که موقعیت شما را به خطر می‌اندازند و ادامه مسیر کسب و کارتان را با مشکلاتی مواجه می‌کنند. تهدید، عاملی بیرونی است و قوت‌های شما در ایجاد بهترین موضع‌گیری در برابر این تهدیدها بسیار تعیین‌کننده است. 

اگر تهدیدها نادیده گرفته شوند، می‌توانند بقای یک سازمان را تحت‌تاثیر قرار بدهند؛ تهدیدهایی مانند گرانی مواد اولیه، رقبای جدید، فشارهای اقتصادی بر مشتریان (به‌عنوان یکی از ارکان اصلی بیزینس پلن)، تغییر ذائقه و سلیقه مشتریان.

تهدیدها عموما خارج از کنترل شما هستند و پتانسیل ایجاد مشکل برای شما را دارند؛ از چیزهایی مثل یک بیماری همه‌گیر جهانی مانند کوید ۱۹ گرفته تا تغییرات صنعتی مربوط به کسب و کار شما یا تصمیمات دولت‌مردان در امور سیاسی، تجاری و … .

کاربرد ماتریس سوات در کسب و کار

 استفاده از Swot در بیزنس دیدی واقع‌بینانه به کسب و کارتان برای شما به ارمغان می‌آورد؛ به این صورت که شما با آنچه هست، برنامه ریزی می‌کنید نه با آنچه آرزو دارید. علت شکست بسیاری از کسب و کارها برنامه ریزی بر اساس گزاره‌های ذهنی و غیرواقعی است.

 نقش Swot در بیزینس مانند عینک واقع‌بینی است که مدیران کسب و کار را خیلی ساده از ابعاد پنهان کارشان آگاه می‌کند. ماتریس سوات می‌تواند درک مدیر را از نقاط قوت و ضعف آسان‌تر کند و مشوقی برای تقویت تفکر استراتژیک در سازمان باشد.

تحلیل swot

 مدیران با Swot می‌توانند فرصت‌ها را بهتر ببینند و حتی الگوهای دستیابی به آن فرصت‌ها را هم طراحی کنند. با کمک تحلیل Swot مدیران می‌توانند هر لحظه شرایط موجود را تحلیل و سناریوهای موردنیازشان را پیش‌بینی کنند. 

چه زمانی به تحلیل Swot نیاز داریم؟

 میزان استفاده بهینه از هر ابزاری را هدف از انجام کار تعیین می‌کند. ابزار تحلیل Swot نیز با اهداف مختلفی استفاده می‌شود؛ به‌عنوان مثال اگر می‌خواهید هنگام بررسی یک فرصت یا موقعیت تجاری می‌توانید از این ابزار استفاده کرده و ۴ بخش اصلی ماتریس را درباره آن موقعیت تجاری کامل کنید و به تحلیل برسید.

 ممکن است شما برای ابتدای یک پروژه به تجزیه‌وتحلیل نیاز داشته باشید و از سوات استفاده کنید یا در میانه راه برای اینکه بدانید در چه موقعیتی هستید از آن بهره ببرید. Swot در انتهای کار و پروژه هم برای ارزیابی مجدد کاربرد دارد و برای بررسی پایان کار نیز استفاده می‌شود.

دلایل اهمیت جدول Swot

  • ماتریس Swot به شما در شناسایی عوامل موفقیت یا عدم موفقیت کارتان دیدگاه تازه‌ای می‌دهد؛ عواملی که حیات کسب و کار شما هستند و مزیت رقابتی بیزینس شما را تعیین یا  تقویت می‌کنند. جدول Swot به شما این فرصت را می‌دهد تا با تحلیل محیط بیرونی کسب و کارتان از وضعیت رقبا غافل نشوید و نسبت فاصله خود را با آن‌ها مشخص کنید؛
  •  از دلایل دیگر اهمیت تحلیل Swot شناسایی کمبودهای کسب و کارتان است. این کمبودها راه‌های ورود خطرها و آسیب‌ها به کسب و کار شماست؛  به‌عنوان مثال شناسایی دلایل نارضایتی مشتریان به شما کمک می‌کند تا با دیدی واقع‌بینانه برای حل آن اقدام کنید؛
  • یکی دیگر از دلایل اهمیت Swot این است که مانع از بعضی خطاها می‌‌شود؛ به‌عنوان مثال بعضی مدیران تهدیدها را با نقاط ضعف اشتباه می‌گیرند و این خطا باعث اشتباهات راهبردی بعدی در تعیین راه‌حل خواهد شد. ضمن اینکه تهدیدها عوامل خارجی هستند و نقاط ضعف عوامل داخلی و هرکدام به تدبیرهای مخصوص به خود نیاز دارند.

 مزایای ماتریس Swot 

هر ابزار مدیریتی دارای مزایا و محدودیت‌هایی است. نمی‌توان ابزاری پیدا کرد که تمام خروجی‌های مدنظر ما را داشته باشد. همیشه ترکیبی از ابزارها و تکنیک‌هاست که به کار می‌آید. Swot نیز از این قاعده مستثنا نیست. در ادامه به بعضی از مهم‌ترین مزایا و محدودیت‌های تحلیل Swot می‌پردازیم.

۱. بی‌طرف بودن تحلیل 

 منظور ما از بی‌طرف بودن آن است که Swot جهت‌گیری خاصی ندارد؛ زیرا عوامل داخلی و خارجی و مثبت و منفی را برمی‌شمارد و مانند آینه‌ای صاف و شفاف وضعیت موجود را نشان می‌دهد؛ این خنثی‌بودن به مدیران آزادی عمل و تفکر می‌دهد.

 ۲. تحلیل چندجانبه 

یک مزیت دیگر ماتریس سوات این است که پس از از تکمیل آن می‌توانید ماتریس را تحلیل کرده و از ترکیب اطلاعات به‌دست‌آمده آن به راه‌حل‌های بسیار بدیعی برسید و کمبودهای سازمان را برطرف کنید؛ به‌عنوان مثال ترکیب فرصت‌ها و قوت‌ها برای ایجاد یک جهش قدرتمند در کسب و کار بسیار مفید خواهد بود.

 یا ترکیب قوت‌ها و تهدید‌ها زمینه‌ای فراهم می‌کند که شما می‌توانید تهدیدهای ورودی به کسب و کارتان را با کمک قوت‌های سازمان مهار کنید. یا ترکیب تهدیدها و ضعف‌ها به شما نشان می‌دهد که به‌هیچ عنوان وارد اقدامات یا پروژه‌هایی در آن محدوده نشوید. 

۳. ساده و بی‌هزینه

یک امتیاز مثبت این جدول سادگی خاص آن است. این ویژگی به هر فردی با هر میزان دغدغه کمک می‌کند بدون نیاز به مهارت‌های فنی یا پژوهش و تحلیل‌های پیچیده به تحلیل‌ روشنی از وضع خود برسد.

از طرفیswot  تحلیل ارزان یا حتی بدون هزینه برای کسب و کار است و مدیر می‌تواند بدون صرف هزینه سنگین برای مشاور، با دانش خودش آن را انجام بدهد.

معایب یا محدودیت‌های جدول Swot

 ۱. عدم اولویت‌‌بندی

 به‌علت کیفی‌بودن گزاره‌ها در ماتریس Swot امکان اولویت‌بندی کمیتی بین گزاره‌های هرکدام از آن ۴ بخش وجود ندارد و این امر بر عهده تحلیل‌کننده گذاشته شده است. این محدودیت باعث می‌شود بعضی مدیران که توان اولویت‌بندی اجرایی آن‌ها پایین‌تر است، دچار سردرگمی شده و نتوانند ابهام به‌وجودآمده را به اقدام تبدیل کنند. 

۲. شفافیت کم 

در بعضی موارد ممکن است یکی از گزاره‌های ماتریس هم قوت باشد و هم ضعف؛ به‌عنوان مثال اینکه فروشگاه شما در یک خیابان پر رفت‌وآمد قرار دارد، یک قوت است؛ اما اینکه به‌واسطه موقعیت مکانی،  هزینه‌های اجاره و نگهداریش بسیار بالاست، یک ضعف محسوب می‌شود. 

۳. اعمال نظر شخصی

 با‌توجه‌به اینکه عموما در نوشتن ماتریس Swot از اطلاعات ذهنی استفاده می‌شود، نظر و درک شخصی افراد از ۴ عنصر قوت، ضعف، فرصت و تحلیل باهم متفاوت است؛ بنابراین ممکن است داده‌ها به‌اندازه کافی معتبر نباشند یا سوگیری خاصی داشته باشند. 

این اشکال باعث تغییر در تحلیل نهایی می‌شود. به همین علت امتیاز کارشناسی و اصولی‌بودن بعضی گزاره‌ها در این نوع تحلیل پایین است.

یک نمونه تحلیل Swot تکمیل شده

در ادامه یک مثال Swot برای آشنایی بیشتر با این مدل آورده‌ایم.

منفیمثبت
سوالات مربوط به نقاط ضعف:
۱٫ چه چیزی برای این شرکت تا کنون سخت بوده است؟
۲٫ کدام حوزه‌های شرکت در توسعه ضعیف بوده است؟
۳٫ این شرکت در چه زمینه هایی از رقبا شکست خورده است؟
سوالات مربوط به نقاط قوت:
۱٫ چه چیزی در گذشته خوب بود؟
۲٫ دلیل موفقیت‌های این شرکت تاکنون چه بوده است؟
۳٫ این شرکت چه کاری را بهتر از رقبای خود انجام می‌دهد؟
نقاط ضعف:
هزینه پرسنل بالا
محصولات خیلی پایدار نیستند
نرخ گردش مالی بالا
فرصت مالی کم
فضای کاری بد
نقاط قوت:
کارکنان باانگیزه و با دانش فراوان
کمپین‌های بازاریابی موفق
ماشین آلات تولید مدرن
موقعیت مکانی خوب
مشتری ثابت - مشتری وفادار
سوالات مربوط به تهدیدها:
۱٫ خطرات در کمین این مدل کسب و کار کجاست؟
۲٫ کدام رقبا می‌توانند مشتریان شما را در حال حاضر و در آینده شکار کنند؟
۳٫ چه تحولاتی در محیط شرکت می‌تواند تأثیر نامطلوبی بر شرکت داشته باشد؟
سوالات مربوط به فرصت‌ها:
۱٫ کدام روند برای شرکت مطلوب است؟
۲٫ چه تغییرات مورد انتظار برای شرکت مفید است؟
۳٫ چه گزینه‌هایی وجود دارد؟
تهدید ها:
مشتریان توجه زیادی به پایداری دارند
رقابت جدید از خارج از کشور
قوانین جدید
کاهش سطح قیمت
تغییرات سیاسی
فرصت ها:
محصول، مد روز است
این محصول در کشورهای دیگر نیز محبوبیت بیشتری پیدا می‌کند
فناوری‌های نوین تغییر جمعیتی

تا اینجا عباراتی توصیفی برای هرکدام از خانه‌های این ماتریس نوشتیم. گام بعدی برای تحلیل ماتریس، ترکیبی است که ما را به تصمیمات استراتژیک مختلفی می‌رساند. در ادامه این بخش شما را با این ترکیب‌ها آشنا می‌کنیم.

استراتژی های مرسوم در ماتریس swot

۱٫ استراتژی تهاجمی یا قدرت-فرصت (SO)

 در استراتژی تهاجمی در swot قوت‌های شرکت را مرور کنید. به نظر شما چطور می‌توانیم با استفاده از قوت‌های شرکت از فرصت‌ها بهترین استفاده را ببریم؟ فرصت‌هایی که حتی به قوی‌تر شدن نقاط قوت هم منجر بشوند.

همان‌طورکه ملاحظه می‌کنید کمپین‌های بازاریابی موفق یکی از نقاط قوت این شرکت است. یکی از فرصت‌های محیط این کسب و کار ترندشدن کنونی محصولات آن است؛ به همین دلیل است که باید به توسعه نقطه قوت خود یعنی بازاریابی موفق ادامه دهد تا مردم بیشتر محصول او را بخرند؛ نه محصولات رقبا.

۲٫  استراتژی ضعف-فرصت (WO)

 اگر این شرکت کدام ضعف‌هایش را برطرف کند، می‌تواند از فرصت‌ها استفاده کند؟ یا اینکه کدام‌یک از فرصت‌ها می‌تواند به برطرف‌شدن ضعف‌هایش به او کمک کند؟ 

یکی از ضعف‌های این شرکت، ناپایداری محصول آن است؛ اما این شرکت می‌تواند در این زمینه به عقب برگردد و آن را پایدارتر تولید کند. سپس از جنبه پایداری محصولش به‌عنوان فرصتی در صنعت خود استفاده کند. 

۳٫ استراتژی قوت-تهدید یا اصطلاحا ایمن‌سازی (ST)

 در این استراتژی (strategy) به دنبال این هستیم که بدانیم کدام تهدیدهای بازار را می‌توانیم با قوت خود مهار کنیم؟ یکی از نقاط قوت این شرکت دانش عالی کارمندان است؛ بااین‌حال در حال حاضر بعضی از رقبای جدید در حال ورود به بازار هستند که تهدیدی برای این شرکت محسوب می‌شود.

 این نقطه قوت که «کارمندان می‌دانند چه کاری انجام می‌دهند» عامل برتری نسبت به رقبای جدید برای این شرکت است؛ بنابراین خطر کمتر از آن چیزی است که در ابتدا فکر می‌کردیم. 

۴٫ استراتژی ضعف- تهدید (WT)

 خطرناک‌ترین اقدامات و استراتژی‌ها در این بخش رخ خواهند داد. در این قسمت متوجه می‌شویم از چه فعالیت‌هایی باید به‌طور کامل اجتناب کنیم. در مثال بالا یکی از ضعف‌های این شرکت وضعیت مالی نسبتاً بد او در حال حاضر است؛ در عین حال، سطح قیمت‌ها در حال کاهش است.

 این موضوع بر وضعیت مالی شرکت تأثیر بیشتری می‌گذارد. به همین دلیل مهم است که چنین ترکیبی از نقاط ضعف و خطر را زود تشخیص دهد تا حتی اتفاق نیفتد.

نتیجه‌گیری

 همه سازمان‌ها و کسب وکارها برای برای ادامه حیات خود به تحلیل نیاز دارند. مدیران برای تحلیل‌های درست نیازمند جعبه ابزاری قوی هستند؛ ماتریس Swot یکی از این ابزارهاست که به نسبت چابکی و سادگی‌اش نقش موثری در تحلیل کسب و کارها داشته است. اما قطعا استفاده از یک نوع تحلیل کافی نیست و مدیران باید متناسب با نوع کسب و کار خود شیوه‌های مختلف تحلیل را فرا بگیرند تا بتوانند بهترین استراتژی را برای مسیر سازمان طراحی کنند. اکثر مدیران باید توجه داشته باشند که فقط نوشتن یکسری جملات توصیفی در جدول swot دردی از سازمان را دوا نخواهد کرد؛ زیرا عامل مهم، تحلیلی است که با آن گزاره‌های مختلف صورت می‌گیرد. تحلیل‌های چهارگانه‌ای که در تحلیل Swot در این مقاله معرفی کردیم، حاصل ترکیب جملات ماتریس باهم بوده و بسیار مهم است. این تحلیل‌ها برای مدیر ایده‌هایی را برای یک اقدام یا استراتژی متمایز با قبل فراهم می‌کند.

منبع بخش‌هایی از این مقاله: https://studyflix.de

سوالات متداول درباره ماتریس swot

Swot ابزاری ساده و کاربردی برای تحلیل و طراحی استراتژی در کسب و کار است. ماتریس Swot شیوه‌ای از تفکر استراتژیک است که توانسته مسیرهای سخت برنامه‌ریزی با آمار و ارقام و داده‌های کمی را به مسیری کوتاه، زودبازده، شهودی و قابل فهم تبدیل کند.

استراتژی تهاجمی در swot یکی از راهبردهای رایج در ماتریس تحلیل سوات است. در این استراتژی قوت‌های شرکت را باید مرور کنید و از آن‌ها به‌عنوان فرصت بهترین استفاده را ببرید؛ فرصت‌هایی که حتی به قوی‌تر شدن نقاط قوت هم منجر بشوند.

۵/۵ - (۱ امتیاز)

  1. بازخورد: تعریف مدیریت منابع انسانی (بشری) چیست؟ » مدیربان

    • مدیر سایت :

      سلام و وقت به خیر
      ماتریس swot مطرح شده در این مقاله به بررسی قوت‌ها، ضعف‌ها، فرصت ها و تهدیدها در فضای کسب و کار پرداخته. متاسفانه پرداختن به ماتریس swot در حوزه فردی خارج از بحث این مطلب است و موردنیاز مخاطب این مقاله نیست. شما می‌تونید همین موارد رو درزمینه فردی، شخصی سازی کنید.
      موفق باشید

    • مدیر سایت :

      سلام دوست عزیز
      ماتریس swot هم محیط داخلی و هم محیط خارجی سازمان رو تحلیل می‌کنه؛ اما ماتریس پستل (pestel) فقط به بررسی محیط خارجی سازمان می‌پردازه؛ بنابراین مشخص هست که هرکدام کارایی و کاربرد خودشون رو دارن. پس شما باید براساس نیازخودتون از هرکدوم از این ابزارها استفاده کنید.

  2. امین عبدلی :

    سلام
    ممنون بابت مثال خوبی که از تحلیل swot زدید. خیلی به من کمک کرد تا بتونم برای کسب و کارم این ماتریس رو طراحی کنم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.