حاشیه سود چیست؟ [راهنمای کامل + فرمول محاسبه]
آوریل
حاشیه سود یکی دیگر از مفاهیمی است که در دوره آموزش مدیریت مالی برای مدیران غیر مالی تدریس می شود. حاشیه سود همان نسبت سود به فروش است که بهصورت درصدی نشان میدهد شرکت شما نسبت به فروشی که داشتهاید چقدر سودده بوده است. این مطلب راهنمایی جامع و کاربردی برای مدیرانی است که میخواهند با زبانی ساده، مفهوم حاشیه سود را درک کنند و از سال 1404 به بعد، تصمیمگیریهای مالی بهتری داشته باشند.
حاشیه سود چیست؟
به زبان ساده، حاشیه سود به شما میگوید از هر 1 تومانی که میفروشید، چند درصد سود میکنید. حاشیه سود، درصدی از درآمد است که پس از کسر هزینهها به عنوان سود باقی میماند.
حاشیه سود یکی از نسبت های مالی و معیاری است که نشان میدهد کسب و کار چه میزان سودآور است. همچنین شاخص مهمی برای تصمیمگیری درباره قیمتگذاری، سرمایهگذاری و هزینهها میباشد.
کاربرد حاشیه سود
حاشیه سود کاربردهایی دارد که 2 مورد از مهمترینِ آنها عبارتند از:
1. تحلیل سودآوری شرکت: میزان سودآوری شرکت را بهصورت درصدی بیان میکند.
2. مقایسه با رقبا: میتوانید درصد سودآوری کسب و کار را با رقبا مقایسه کنید و جایگاه واقعی خود را در صنعت بیابید.
انواع حاشیه سود و نحوه محاسبه آنها
حال که با تعریف حاشیه سود آشنا شدیم، لازم است سه نوع آن را بشناسیم:
1. حاشیه سود ناخالص (Gross Margin)
حاشیه سود ناخالص به شما نشان میدهد چقدر توانستهاید در قیمتگذاری موفق عمل کنید و چه مقدار پول بابت تولید محصول هزینه کردهاید.
وبسایت AccountingTools درباره حاشیه سود ناخالص میگوید: «حاشیه سود ناخالص نشان میدهد چند درصد از فروش شرکت را سود ناویژه تشکیل داده است».
سود ناخالص همان درآمدی است که پس از کسر هزینه های مستقیم تولید یا بهای تمام شده کالای فروش رفته برای شما باقی میماند.
فرمول حاشیه سود ناخالص عبارت است از:
سود ناخالص تقسیم بر درآمد (فروش)، ضرب در 100
2. حاشیه سود عملیاتی (Operation Margin)
حاشیه سود عملیاتی به شما میگوید فعالیت اصلی کسب و کار چقدر سودده است و چه مقدار پول خرج کردهاید تا محصول، ساخته و فروخته شود.
حاشیه سود عملیاتی به شما نشان میدهد چند درصد از درآمد کسب و کار را سود عملیاتی تشکیل داده است. سود عملیاتی همان درآمدی است که پس از کسر هزینه های مستقیم تولید (بهای تمام شده کالای فروش رفته) و هزینه های عملیاتی، برای شرکت میمانn.
اگر اطلاعات کافی درباره سود عملیاتی ندارید، پیشنهاد میکنیم مقاله سود عملیاتی را بخوانید.
فرمول حاشیه سود عملیاتی عبارت است از:
سود عملیاتی تقسیم بر درآمد، ضرب در 100
3. حاشیه سود خالص (Net Profit Margin)
سود خالص نشان میدهد کسب و کار شما چقدر سودآور بوده است؛ چند تومان بابت همه هزینه ها و مالیات پرداختهاید و پس از پرداخت، شرکت چقدر سود کرده است.
وبسایت Investopedia درباره حاشیه سود خالص میگوید: «حاشیه سود خالص یعنی اینکه از درآمد شرکت، چند درصد سود خالص تولید شده است».
سود خالص همان درآمدی است که پس از کسر هزینه های مستقیم تولید، هزینه های عملیاتی، بهره و مالیات برای شما میماند.
فرمول حاشیه سود خالص عبارت است از:
سود خالص تقسیم بر درآمد، ضرب در 100
آموزش محاسبه حاشیه سود با مثال
فرض کنید مدیر مرغداری هستید که در سال 1403 توانستید 4 میلیارد تومان درآمد (فروش) داشته باشید. هزینه های خرید دان مرغ و جوجه یکروزه برابر شده با 500 میلیون تومان (هزینه های مستقیم تولید یا بهای تمام شده کالای فروش رفته)؛
حقوق کارکنان بخش فروش، بازاریابی و مدیریت مجموعاً برابر با 1 میلیارد تومان شده است (هزینه های عملیاتی)؛
مبالغی که برای خدمات حقوقی پرداخت کردهاید هم برابر با 100 میلیون تومان شده است (هزینه های غیرعملیاتی)؛
و درنهایت مالیات امسال به همراه بهره وامی که دریافت کردید، جمعاً برابر با 300 میلیون تومان شده است (هزینه بهره و مالیات)؛
حاشیه سود ناخالص، حاشیه سود عملیاتی و حاشیه سود خالص شما چقدر شده است؟
برای محاسبه حاشیه سود ناخالص ابتدا باید سود ناخالص را محاسبه کنید:
درآمد
هزینه های مستقیم تولید –
سود ناخالص =
که برابر میشود با:
4,000,000,000
500,000,000 –
3,500,000,000 =
بنابراین سود ناخالص شما 3 میلیارد و 500 میلون تومان میشود. اکنون میتوانیم حاشیه سود ناخالص را محاسبه کنیم:
100 × درآمد ÷ سود ناخالص = حاشیه سود ناخالص
که در این مثال برابر میشود با:
3,500,000,000
4,000,000,000 ÷
100 ×
87/5% =
در نتیجه حاشیه سود ناخالص برابر شده با 87.5%.
برای محاسبه حاشیه سود عملیاتی ابتدا باید سود عملیاتی را محاسبه کنید:
سود ناخالص
هزینه های عملیاتی –
سود عملیاتی =
که برابر میشود با:
3,500,000,000
1,000,000,000 –
2,500,000,000 =
پس سود عملیاتی میشود 2 میلیارد و 500 میلون تومان. سپس نوبت به محاسبه حاشیه سود عملیاتی میرسد:
100 × درآمد ÷ سود عملیاتی = حاشیه سود عملیاتی
که در این مثال برابر میشود با:
2,500,000,000
4,000,000,000 ÷
100 ×
62/5% =
در نتیجه حاشیه سود عملیاتی برابر شده با 62.5%.
برای محاسبه حاشیه سود خالص ابتدا باید سود خالص را محاسبه کنید:
سود عملیاتی
هزینه های غیرعملیاتی –
هزینه بهره و مالیات –
سود خالص =
که برابر میشود با:
2,500,000,000
100,000,000 –
300,000,000 –
2,100,000,000 =
پس سود خالص میشود 2 میلیارد و 100 میلون تومان. سپس نوبت به محاسبه حاشیه سود خالص میرسد:
100 × درآمد ÷ سود خالص = حاشیه سود خالص
که در این مثال برابر میشود با:
2,100,000,000
4,000,000,000 ÷
100 ×
52/5% =
در نهایت حاشیه سود خالص برابر شده با 52.5%.
تفاوت حاشیه سودها
واضح است هر کدام از حاشیه سودها تفاوتهایی با یکدیگر دارند:
حاشیه سود ناخالص: درصدی که حاشیه سود ناخالص به شما ارائه میدهد، فقط به هزینه های مستقیم تولید (بهای تمام شده کالای فروش رفته) اشاره دارد.
حاشیه سود عملیاتی: درصدی که حاشیه سود عملیاتی به شما میگوید، علاوه بر هزینه های مستقیم تولید، هزینه های عملیاتی را هم در نظر گرفته است؛ اما بهره و مالیات را حساب نکرده است.
حاشیه سود خالص: درصد حاشیه سود خالص، تمام هزینه ها را بهعلاوه درآمد حساب کرده است.