یزینس پلن یا طرح کسب و کار چیست؟

آموزش نحوه نوشتن بیزینس پلن
راهنمای مطالعه مقاله

برای اینکه در کسب و کارتان موفق شوید، باید سوار بر تغییراتِ آن در حال و آینده باشید. برای خلق آینده‌ای روشن راهی جز برنامه ریزی و طراحی وجود ندارد. طراحی کسب و کار که بیزینس پلن یا برنامه تجاری هم نامیده می‌شود، به شما کمک می‌کند تا آینده‌ای روشن برای بیزینس خود رقم بزنید و شکست‌های احتمالی را کاهش دهید.

ممکن است کسب و کار شما نقاط کور و ابهاماتی وجود داشته باشد که از آن‌ها مطلع نباشید یا اگر هم بدانید، امکان شفاف‌سازی آن را نداشته باشید. بیزنس پلن درواقع نقشه راه کسب و کار شما در ابعاد مختلف است و تمام این نقاط مبهم را برای شما شفاف می‌کند. 

نوشتن طرح کسب و کار اصول و مراحلی دارد که می‌خواهیم در این مقاله شما را با آن‌ها آشنا کنیم. در این مطلب تصمیم داریم در ابتدا درباره چیستی و ماهیت طرح کسب و کار صحبت کنیم و در کنار بیان چارچوب بیزینس پلن (مولفه های اصلی آن)، شیوه نوشتن بیزینس پلن و مراحل طراحی بیزینس پلن را توضیح دهیم.

آموزش نحوه نوشتن بیزینس پلن
پلن کسب و کار

در پایان این مقاله شما می‌توانید دیدی درست درباره پلن کسب و کار (طرح کسب و کار) و نوشتن آن به دست آورید. این نکته را بهتر است یادآور شویم که بعضی به اشتباه از عبارات بیزینس پلن کسب و کار یا بیزینس پلان به‌جای بیزینس پلن استفاده می‌کنند.

به این جمله خوب دقت کنید: «اگر طرح نداشته باشید، در طرح دیگران قرار می‌گیرید» این جمله، جمله‌ای تکان‌دهنده برای مدیران کسب و کار هاست. کسب و کارهایی که نتوانند در چند سال اول گلیم خود را از آب دربیاورند، اگر زیر دست‌و‌پای رقبا له نشوند، در بهترین حالت توسط آن‌ها به خدمت گرفته خواهند شد. بیزینس پلن می‌تواند کسب و کارها را از این بحران نجات دهد و به موفقیت برساند.

بنا بر گزارش سایت Investopedia.com در سال ۲۰۱۹ میزان شکست استارت‌آپ‌ها حدود ۹۰درصد بود. تحقیقات به این نتیجه رسیده است که ۲۱٫۵ درصد استارت‌آپ‌ها در سال اول، ۳۰درصد در سال دوم، ۵۰درصد در سال پنجم و ۷۰درصد در سال دهم شکست می‌خورند.

مهم‌ترین عامل شکست کسب و کارها چیست و چگونه می‌توانیم کسب و کار موفقی داشته باشیم؟ نمی‌توانیم قاطعانه بگوییم نداشتن بیزینس پلن تنها دلیل شکست بیزینس ها محسوب می‌شود؛ اما داشتن آن قطعا از شکست هر کسب و کاری جلوگیری می‌کند.

بیزینس پلن چیست و چگونه عمل می‌کند؟

بیزینس پلن (business plan) یا طرح کسب و کار به شما کمک می‌کند تا بفهمید می‌خواهید چه محصول یا خدمتی را به چه کسی با چه قیمتی ارائه کنید و چگونه آن را به مشتری یا مخاطب خود برسانید؛ محصول یا خدمت شما چه سودی به مشتری می‌رساند؟

بیزینس پلن چیست
طرح کسب و کار چیست

با طرح کسب و کار شما می‌توانید راهبردهایی را مشخص کنید که برای توسعه کسب و کارتان نیاز دارید؛ این راهبردها می‌توانند در حوزه مالی، تبلیغاتی، نیرو و مدیریت منابع انسانی باشند.

پیشنهاد می‌کنیم با مطالعه مقاله برنامه ریزی راهبردی با مفهوم راهبرد یا استراتژی بیشتر آشنا شوید.

آشنایی با کاربرد برنامه کسب و کار

  •  بیزینس پلان کمک می‌کند تا شما مانند یک فرمانده به کارتان مسلط باشید. همچنین به شما وجوه ناملموس کارتان را نشان می‌دهد. کسب و کار چه در حد راه‌اندازی یک کارگاه شیرینی‌پزی خانگی باشد، چه گروه کارخانجات تولیدی پوشاک، برای رسیدن به موفقیت باید بیزینس پلن یا طرح کسب و کار داشته باشد.
  • داشتن طرح بیزینس پلن به هر کسب و کاری کمک می کند تا به‌طور اصولی مدیریت شود. پیشنهاد می‌کنیم به مقاله اصول مدیریت نگاهی بیندازید.
  • یکی دیگر از مهم‌ترین کاربردهای بیزینس پلن این است که براساس آن می‌توان چشم اندازهای مالی و سرمایه و منابع انسانی کسب و کار را مشخص کرد.
  • بیزینس پلن کمک می کند تا اجزای کسب کارتان را  جامعتر ببینید، ممکن است کسب و کار شما نقاط کور و ابهاماتی وجود داشته باشد که از آن‌ها مطلع نباشید یا اگر هم بدانید امکان شفاف‌سازی آن را نداشته باشید. بیزنس پلن درواقع نقشه راه کسب و کار شما در ابعاد مختلف است و تمام این نقاط مبهم را برای شما شفاف می‌کند.
  • با تهیه بیزینس پلن، رقبا و نحوه عملکرد آن‌ها در بازار شناسایی می‌شود. این شناسایی نقش موثری در طراحی استراتژی فروش و بازاریابی دارد و مانع از اقدامات موازی با رقبا می شود.

چه موقع به پلن کسب و کار نیاز پیدا می‌کنیم؟ 

وقتی بخواهید تصمیمات استراتژیکی برای کسب و کارتان بگیرید، به بیزینس‌پلن نیاز جدی پیدا می‌کنید. به‌عنوان مثال در موارد زیر به BP نیاز دارید:

چه موقع باید بیزینس پلن بنویسیم؟
چه موقع به بیزینس پلن نیاز پیدا می کنیم
  • وقتی می‌خواهید تصمیم بگیرید که محصولات و خدمات خود را چگونه به دست مشتریان برسانید؟ 
  • در سال پیش رو به چه تعداد نیروی انسانی با چه توانمندی‌هایی نیاز دارید؟
  • چگونه کسب و کارتان را می‌توانید توسعه دهید؟
  • با چه کسانی رقیب هستید و با چه کسانی می‌توانید هلدینگ راه بیندازید؟
  • چگونه کسب و کار و حرفه‌تان را به مشتریان معرفی کنید؟

چارچوب بیزینس پلن (ارکان اصلی در طراحی کسب و کار)

پلن کسب و کار از مولفه ها یا عناصری کلیدی تشکیل شده است که درواقع چارچوب آن هستند. در این بخش می‌خواهیم شما را با این عناصر آشنا کنیم. این  عناصر عبارت‌اند از:

چهارچوب بیزینس پلن
عناصر اصلی در طراحی پلن کسب و کار

۱٫ محصولات یا خدمات شما

محصول شما باید چیزی باشد که بودن یا نبودن آن در جامعه تفاوت ایجاد و مشکلی را از مشتری برطرف کند؛ پس برای طراحی آن باید تسلط ویژه‌ای بر نیاز مشتری‌تان داشته و بر توانمندی‌های کارکنان‌تان در تولید و ارائه آن واقف باشید. این نکته را هم بدانید که مشتری تلاش‌های شبانه‌روزی شما را نمی‌بیند؛ بلکه محصول شما را می‌بیند.

۲٫ مشتری یا مخاطب شما

مشتری شما کسی است که شما تمام این کارها را برای رضایت او می‌کنید و او نیز به‌خاطر دریافت خدمات به شما پول می‌دهد؛ بنابراین باید برای شناسایی او و ویژگی‌هایش (پرسنای مخاطب) وقت بگذارید. پرسونای مخاطب شما به شما می‌گوید مشتری چگونه فکر می‌کند؟ چگونه به محصول شما احساس نیاز می‌کند و برای رفع آن نیاز چه مسیری را طی می‌کند تا به محصول شما برسد؟

۳٫ ارزش پیشنهادی محصولتان

ارزش پیشنهادی شما باید راه‌حلی باشد که شما با ارایه محصولتان مشکل مشتری را حل می‌کنید و آن راه‌حل تفاوت مهمی با محصولات مشابه در بازار دارد؛ بنابراین باید مشتری را راغب کرده تا محصول شما را انتخاب کند.

۴٫ شیوه توزیع و چگونگی ارائه خدمات

محصول شما و مزیت‌هایش از چه طریقی به دست مشتری می‌رسد؟ مشتری چه شیوه‌ای را می‌پسندد؟ رقبای شما از چه راه‌هایی استفاده می‌کنند تا محصولشان را به دست مشتری برسانند؟ آیا شما می‌توانید در این موضوع خلاقیت ویژه‌ای داشته باشید؟ کانال‌های مستقیم و غیرمستقیم انجام این کار چیست؟

اجزا ی بیزینس پلان کدام‌اند؟

طرح کسب و کار شامل اطلاعات عمومی و اختصاصی مربوط به آن حوزه کاری است. به‌طورکلی معمولاً BP شامل ۹ قسمت است که در زیر آن‌ها را فهرست کرده‌ایم:

اجزای بیزنس پلن
اجزای طرح کسب و کار

۱٫ نام شرکت و شرحی از کسب و کار

نام شرکت و فعالیتی که انجام می‌دهید را به‌طور خلاصه و با بیانی ساده بنویسید؛ به‌طوریکه هر کسی با خواندن آن کلیت کار شما را بفهمد.

۲٫ خلاصه تحقیقات بازار و تحلیل رقبا 

خلاصه تحقیقات بازار و رقبا و تحلیل آن‌ها را بنویسید؛ به‌عبارتی اطلاعاتی را بنویسید که درباره بازار فروش محصولتان بهدست آورده‌اید. لیستی از رقبا و میزان فروش و عملکرد آن‌ها در بازار تهیه کنید و براساس این اطلاعات، تحلیلی از تحقیقات و مطالعات‌تان ارائه دهید.

۳٫ مزیت رقابتی 

دلایل مهمی که مشتریان از بین تمام رقبا و محصولات آنها، شما را انتخاب میکنند چیست؟ این دلایل مزیت رقابتی شما و کسب و کارتان هست. مزیت رقابتی چیزهایی است که کسب و کار شما را نسبت به دیگران متمایز می‌کند

۴٫ مارکتینگ پلن یا برنامه بازاریابی 

مجموعه اقداماتی که برای بازاریابی محصولتان انجام می‌دهید، باید در یک طرح مشخص و منسجم ارائه دهید. تمرکز شما بر چه قسمتی از بازار است؟ چگونه محصولتان را به مشتری معرفی می‌کنید؟ از چه محتواهایی استفاده می‌کنید؟ کمپین شما برای فروش چیست؟ از چه ابزارهایی برای تبلیغات استفاده می‌کنید؟ بهتر است جواب این سوالات را پیدا کنید.
 

۵٫ ساختارهای سازمانی و قوانین حاکم بر آن

هر کسب و کاری، هرچقدر کوچک، ساختاری نیاز دارد. یعنی نقش های افراد در آن مشخص است. قوانینی هم برای جلوگیری از دوباره کاری و موازی کاری و تداخلات احتمالی وضع میشود تا همه کارکنان با رعایت آنها بتوانند در آرامش نقش خود را ایفا کنند.

۶٫منابع انسانی و راهبردهای توسعه 

منابع انسانی چرخه حیاتی یک کسب و کار است و مشخص بودن برنامه آن برای بیزینس پلن ضروری است. چه تعداد نیرو، با چه توان و ویژگی هایی برای چه کارهایی نیاز دارید؟ برای آموزش و توسعه مهارت های آنها چه برنامه ای دارید؟ رابطه توانمندشدن کارکنان شما با توسعه و پیشرفت کسب و کار چیست و جه شاخصی برای رشد کارتان و کارکنان دارید؟

۷٫ سیستم مالی و فرآیندهای لازم برای سیستم پشتیبانی و تدارکات

 برنامه‌تان برای مدیریت گردش مالی را به‌طور مختصر بنویسید. برای تامین نیازهای تدارکاتی و ملزومات آن‌ها چه برنامه‌ای دارید و امور پشتیبانی را به چه شکل انجام می‌دهید؟ بر چه اساسی قیمت‌گذاری می‌کنید؟ فرآیندهای ثبت امور مالی، فروش، گزارشات هفتگی و ماهانه مالی بسیار مهم هستند.

۸٫ برآوردهای مالی  

برآوردهای مالی شامل شامل درآمد، هزینه، میزان سوددهی و سرمایه گذاری است. با توجه به همه جوانب، پیش‌بینی شما از میزان فروش و درآمدتان را بنویسید. میزان بودجه‌بندیِ هزینه‌ها را مشخص کنید؛ به‌عنوان مثال هزینه‌های اجاره مکان، ملزومات مصرفی، قبوض، تعمیر تجهیزات، آموزش نیروها و… را مشخص کنید.

بر این اساس میزان سوددهی را بنویسید. با چه برنامه‌ای می‌خواهید برای کسب و کارتان سرمایه‌گذاری یا سرمایه‌پذیری داشته باشید.

۹٫ مکانیزم‌های اجرایی در کسب و کار

 چگونگی انجام کارها در کسب و کارتان را شرح دهید. نیاز نیست همه کارها را بنویسید. کارهای مهم مربوط به تولید محصول اصلی مدنظر است. سیستم مدیریت فرآیندهای کسب و کار (BPMS) یا Business Process Management System  را برای فرآیندهای جاری در کسب و کارتان طراحی کنید و به‌مرور آن را تکمیل و اصلاح کنید و مختصری از آن را در BP بیاورید.

چگونه یک بیزنس پلن موفق بنویسیم؟

 نحوه نوشتن بیزینس پلن (مراحل نوشتن بیزینس پلن) به این بستگی دارد که برای چه هدفی می‌نویسیم؟ برای استفاده داخلی؟ برای ارائه جهت دریافت وام؟ برای مشارکت در یک کسب و کار دیگر یا…؟ برای نوشتن بیزینس پلن با هرکدام از این اهداف به یک برنامه کسب و کار مبنا نیاز دارید که در ادامه نحوه ی نوشتن آن را توضیح می‌دهیم. بقیه انواع بیزینس پلن را بر پایه همین می‌توانید تنظیم کنید.

چگونه یک بیزینس پلن بنویسیم
چگونه یک بیزینس پلن موفق بنویسیم

۱٫ ابتدا خلاصه‌ای از فعالیت کنونی‌تان را بنویسید و محصول و خدمتتان را خیلی ساده معرفی کنید و در ادامه داستانی کوتاه از نحوه شکل‌گیری شرکت بگویید.

۲. کسب و کار شما ما چه مشکلی را از مشتریان حل می‌کند؟ برای الان از چه راهکاری استفاده می‌کنند؟ رقبا برای حل این مشکل چه کاری انجام می‌دهند؟ کاری که شما انجام می‌دهید چه مزیتی نسبت به رقبا دارد؟

۳. در این قسمت محصولات را با جزئیات بیشتری شرح دهید و برای هرکدام شیوه‌های رساندن آن به دست مشتریان را توضیح بدهید. همچنین توضیح بدهید که هر محصول برای چه مشتریانی تولید شده است.

۴٫ در ادامه ساختار سازمانی خود را توضیح بدهید و مختصری از قوانین حاکم بر آن را بیان کنید.

۵. ساختار انسانی، مدیران و کارشناسان و تیم‌های کاری‌تان را به‌همراه رزومه‌ای کوتاه و نقش آن‌ها در کسب و کار را بیاورید.

۶. سیستم مالی و درآمدی‌تان را مشخص کنید. جریان‌های مالی باید ابتدا و انتهای شفافی داشته باشد. مدل درآمدی، مدل هزینه‌کرد و بودجه‌بندی، سود خالص و ناخالص و درصد سهامداران را باید کاملا شفاف کنید. اگر یک کسب و کار نوپا هستید یا در زمینه مالی تجربه کافی ندارید، حتما از یک مشاور مالی- حقوقی کمک بگیرید.

۷. مکانیزم اجرایی و روش عملکرد کسب و کارتان را توضیح بدهید.

نتیجه‌گیری

با وجود اینکه درباره نوشتن بیزینس پلن (برنامه تجاری) و ضرورت آن مقالات زیادی نوشته شده است؛ اما بازهم بسیاری از صاحبان کسب و کار از انجام آن غفلت می‌کنند. نوشتن طرح کسب و کار را باید به‌عنوان سندی راهبردی و بخشی از فرهنگ سازمانی در کسب و کارها تقویت کنیم. انجام کارها مبتنی بر استانداردهای بومی و علمی را یک اصل بدانیم تا کمتر شاهد شکست استارت‌آپ‌ها، بیکارشدن جوان‌ها و ناامیدی کارآفرینان کشورمان باشیم.

نویسندگان: گروه تولید محتوای جریان

ویراستار: سرکار خانم ریحانه مهدوی

امتیاز دهید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.